به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، حجتالاسلام والمسلمین نوروزی، استاد سطوح عالی این حوزه، در چهلوهفتمین کرسی علمی ـ ترویجی تبیین ابتکارات فقهی و اصولی رهبر معظم انقلاب اسلامی با عنوان «رویکرد گذر از تخصیص به تخصص در مستثنیات غیبت»، با تقدیر از ارائه این پژوهش، نکاتی را برای تقویت و ارتقای آن مطرح کرد.
وی با اشاره به امتیازات متعدد این پژوهش، اظهار داشت: مطالعه این مقاله حاوی نکات ارزشمندی بود و از مطالب ارائهشده استفاده شد. همچنین برخی نکاتی که از سوی دکتر شاکری مطرح شد، مورد توجه قرار گرفت و در ادامه، نکات دیگری برای ارتقای مقاله و پژوهش ارائه میشود.
ضرورت بازبینی و حذف مطالب تکراری
استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان افزود: یکی از نکات قابل توجه، وجود تکرار در برخی پاراگرافها و مطالب مقاله است که به نظر میرسد نیازمند بازبینی و بازخوانی مجدد باشد تا مطالب تکراری حذف شود.
وی ادامه داد: اصطلاحات «تخصیص» و «تخصص» در بخش ابتدایی، بدنه و انتهای مقاله چندین مرتبه تکرار شده و این مسئله تا حدودی موجب ملال خواننده میشود؛ بنابراین، مناسب است در بازنگری مقاله به این مسئله توجه شود.
حجتالاسلام والمسلمین نوروزی در ادامه با اشاره به نحوه تبیین اصطلاح «تزاحم» در مقاله، بیان کرد: تزاحم در فقه با دو معنا به کار رفته است. معنای نخست که به معنای لغوی نزدیکتر است، ازدحام مکلفان در انجام برخی واجبات یا مستحبات است؛ در حالی که در علم اصول، تزاحم اصطلاح خاص خود را دارد و برای آن اقسامی مطرح شده است.
وی افزود: اگر در فقه برای تزاحم اصطلاح خاصی در نظر گرفته شده است، مناسب بود این اصطلاح با توضیح دقیقتری بیان شود؛ چراکه در معنای نخست، این پرسش مطرح میشود که آیا مقدمات واجبات نیز نمیتواند در بحث متزاحمین مطرح باشد یا خیر. همچنین معنای دوم تزاحم در فقه در مقاله بهطور مشخص بیان نشده و لازم است در توضیح این اصطلاح، بازنگری صورت گیرد.
تأکید بر دقت در تعابیر اصولی
استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان با اشاره به برخی تعابیر بکار رفته در مقاله، اظهار داشت: برخی تعابیر نیازمند دقیقسازی است؛ برای نمونه، درباره تعبیر «لا غیبة» اگر قرار است از آن برای اثبات خروج موضوعی استفاده شود، باید توجه داشت که دلالت آن بر انتفای موضوع، به تقدیری که برای خبر محذوف در نظر گرفته میشود، بستگی دارد.
وی توضیح داد: اگر در تقدیر، «غیبت حرام است» در نظر گرفته شود، این تعبیر بیشتر ناظر به نفی حرمت خواهد بود، اما اگر «غیبت موجود است» یا تقدیر مشابهی در نظر گرفته شود، دلالت متفاوت خواهد بود؛ بنابراین، مناسب است توضیح داده شود که این تعبیر در چه صورتی ظهور و در چه صورتی نص در انتفای موضوع دارد؛ چراکه با همه تقدیرها نمیتوان آن را نص در انتفای موضوع دانست.
حجتالاسلام والمسلمین نوروزی همچنین درباره تمسک به عام در شبهات مصداقیه، گفت: در بخشی از مقاله چنین برداشت میشود که اگر مستثنیات را از باب تخصیص بدانیم، تمسک به عام در شبهه مصداقیه مخصص جایز نیست و از این مسئله نتیجه گرفته میشود که در صورت پذیرش تخصص، امکان تمسک به عام وجود دارد؛ در حالی که در دیدگاه تخصص نیز اگر در موضوع فرد مشکوکی داشته باشیم، چون موضوع عام محرز نیست، تمسک به عام محل اشکال خواهد بود.
وی افزود: بنابراین، در تمسک به عام در شبهات مصداقیه، میان تخصیص و تخصص تفاوتی وجود ندارد و مناسب است عبارت مقاله در این بخش با دقت بیشتری تنظیم شود.
ضرورت تقویت روش توصیفی و تحلیلی
استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان با اشاره به استفاده از قاعده مقتضی و مانع در مقاله، خاطرنشان کرد: این بخش نیز نیازمند توضیح بیشتری است. اگر عام را مقتضی و مخصص را مانع بدانیم، برای تطبیق قاعده مقتضی و مانع و اینکه چگونه تخصص را از آن خارج کنیم، توضیح بیشتری لازم است.
وی ادامه داد: همچنین درباره اصل اعتبار قاعده مقتضی و مانع، مناسب بود توضیحی درباره دلیل اعتبار این قاعده ارائه شود.
حجتالاسلام والمسلمین نوروزی با اشاره به روش تحقیق مقاله، اظهار داشت: در عنوان، روش تحقیق «توصیفی و تحلیلی» بیان شده است، اما در برخی بخشها، بهویژه هنگام بررسی روایات، این روش بهصورت کامل اعمال نشده است.
وی تصریح کرد: در بررسی روایات، لازم است بررسی دلالی و سندی با قوت بیشتری انجام شود و تحلیل و توصیف مفاد روایات نیز به شکل دقیقتری صورت گیرد؛ بنابراین، اگر قرار است روش تحقیق مقاله توصیفی و تحلیلی باشد، این روش باید در بخش بررسی روایات نیز بهصورت کامل اعمال و پیاده شود.
استاد سطوح عالی حوزه علمیه خراسان در پایان ابراز امیدواری کرد: نکات مطرحشده مورد توجه قرار گیرد و با بازنگری مقاله، زمینه استفاده فرهیختگان، طلاب و دانشجویان از این پژوهش فراهم شود؛ چراکه در این مقاله به قواعد مختلف اصولی، تطبیقات قواعد اصولی و ثمرات برخی مباحث اصولی به نحو مناسب و دقیق اشاره شده است.
نظر شما